- Siebold
- De Hofreis van 1826, door Martien J.P. van Oijen
De Hofreis van 1826, door Martien J.P. van Oijen
De reis van/naar Nagasaki naar/van Edo (Tokio) van 1826, zoals hij beschreven is in vier dagboeken, vertaald en getranscribeerd door Martien J.P. van Oijen, gastonderzoeker Naturalis Biodiversity Center.
Nagasaki gezien vanuit het zuidoosten, me daarachter de heuvels waar de weg naar Isahaya doorheen gaat / Baai van Omura, door Kawahara Keiga. Collectie Wereldmuseum Leiden.
De Nederlandse handelspost op het Eiland Deshima in vogelperspectief, door Kawahara Keiga. Collectie Wereldmuseum Leiden
Schets van de hofreis
Philipp Franz von Siebold was met een bijzondere opdracht naar Japan gestuurd; hij moest zoveel mogelijk gegevens verzamelen over de natuurlijke producten van Japan. Waarschijnlijk had hij al met zijn opdrachtgever Gouverneur -Generaal Godert A.G.P. baron van der Capellen afgesproken dat hij mee zou gaan met de hofreis, omdat dat de enige gelegenheid zou zijn om iets van het binnenland te zien. Eenmaal op Deshima, begon Siebold met het bestuderen van dagregisters van eerder gemaakte hofreizen. De originele dagregisters werden weliswaar ieder jaar met de terugkerende schepen opgestuurd naar Batavia, maar kopieën van die dagregisters werden bewaard in het brandvrije (=stenen) pakhuis. Door het lezen van die dagregisters, het hofreisverslag van Keampfer (1729) en de gesprekken met pakhuismeesteer Johannes van Overmeer Fisscher die de hofreis van 1822 had meegemaakt, kreeg Siebold een zeer goed beeld van de reis. Hij wist precies waar hij met zijn (oud-)leerlingen moest afspreken om de van tevoren gemaakte verzamelingen of scripties op te halen of diploma’s uit te reiken. Hij gebruikte de gegevens ook om een hofreis-handleiding voor het opperhoofd Johan Willem de Sturler te schrijven. Na zijn terugkeer in Nederland publiceerde hij deze handleiding in zijn grote overzichtswerk Nippon als: 'Skizze der Hofreise, so wie diese gewöhnlich Statt hat, kritisch bearbeitet als Handleitung für den Vorsteher des niederländischen Handels auf Japan, als Gesandten an den Hof des Sjoguns'.
In deze publicatie uit hij ook kritiek op de wijze waarop opperhoofden omgingen met de druk van de Japanse reisgenoten. Ook het gedrag van De Sturler wordt bekritiseerd.
Omdat deze publicatie een goed inzicht geeft over het verloop van de hofreizen door de eeuwen heen (vóór 1826 zijn er ongeveer 160 hofreizen gehouden) wordt het aangeraden om hem te lezen voordat de dagboeken worden gepresenteerd.
Van dagboek tot reisverslag
Siebold had in zijn draagstoel een klein boekje waarin hij iedere dag, met potlood, de bijzondere gebeurtenissen noteerde. ‘s Avonds schreef hij die notities, met ganzeveer en inkt, over in een boek van folioformaat. Op veel plaatsen liet hij ruimte open waar later namen ingevuld konden worden. Tussen haakjes noteerde hij onderwerpen die hij nog uitgebreider wilde beschrijven. Op dit, in inkt geschreven dagboek, dat in de weblog weergegeven wordt, baseerde Siebold later zijn veel uitgebreidere verslag van de Hofreis, waarvan het eerste deel in Nippon (1834) gepubliceerd werd. Het volledige reisverslag gemaakt door Siebold’s zonen Alexander en Heinrich werd pas in de 2e druk (1896) gepubliceerd.
Voor deze webblog heb ik de uitgeschreven versie van het in inkt geschreven dagboek gebruikt dat in 1931 werd gepubliceerd door Friedrich Max Trautz (Berlijn: E. Wasmuth). In deze webblog versie zijn achter geografische namen tussen haakjes de Japanse namen toegevoegd door Kuniko Forrer. De plaatsnamen die Siebold gebruikte zijn niet gecorrigeerd omdat ze ook zo gebruikt zijn op de route kaart van deze webblog (Siebold, 1840).
Keiga geeft kleur aan de weblog
Naast de dagboeken dat direct of indirect verslag doet van de hofreis, is deze ook nog op een andere manier vastgelegd, namelijk door de tekenaar Kawahara Keiga, die ook in dienst was van Siebold. Keiga maakte niet alleen een tekeningen van de hele hofreis-trein, maar legde ook het landschap vast in gedetailleerde tekeningen en schilderingen op papier en zijde. Veel van deze illustraties zullen gebruikt worden om het dagboek van Siebold te verlevendigen.
Blijvende invloed van Siebold
De hofreis van 1826 was van onschatbare waarde voor de kennisuitwisseling tussen Nederland, en Japan. Siebolds verzameling legde de basis voor het huidige SieboldHuis, waar zijn nalatenschap wordt gekoesterd en gedeeld. Dankzij het jubileumweblog krijgt een breed publiek nu opnieuw toegang tot deze unieke episode uit de geschiedenis. Of u nu een liefhebber bent van verre reizen, Japanofiel, historisch geinteresseerd of gewoon nieuwsgierig, het weblog biedt voor elk wat wils.
